Θαμπωμένα φανάρια: αποκατάσταση ή αντικατάσταση;

Τι παθαίνει το κρύσταλλο

Στα αυτοκίνητα των τελευταίων δεκαετιών το κρύσταλλο του φαναριού δεν είναι γυαλί, είναι πολυκαρβονικό. Αντέχει τα πετραδάκια, ζυγίζει λιγότερο και μορφοποιείται στα σχήματα του σύγχρονου στιλ. Έχει όμως ένα μειονέκτημα: γυμνό, δεν αντέχει τον ήλιο.

Γι' αυτό δεν φεύγει ποτέ γυμνό από το εργοστάσιο. Πάνω του μπαίνει ένα πολύ λεπτό σκληρό βερνίκι, που σκληραίνει με υπεριώδη ακτινοβολία και προστατεύει το πλαστικό από την τριβή, την υγρασία και τον ήλιο.

Πρώτη φθείρεται η προστασία και όχι το πλαστικό. Ήλιος, υγρασία, σκόνη και τα πλυντήρια αυτοκινήτων τη ροκανίζουν μέχρι που σπάει, και από εκεί το πολυκαρβονικό οξειδώνεται: πρώτα γαλακτερό, μετά κίτρινο, στο τέλος σκασμένο.

Γιατί στην Ελλάδα τρέχει πιο γρήγορα

Η φθορά είναι θέμα δόσης. Στα δεδομένα του PVGIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (έκδοση 5.3, ολική ακτινοβολία σε οριζόντιο επίπεδο), η Αθήνα δέχεται περίπου 1.800 kWh ανά τετραγωνικό μέτρο τον χρόνο και η Θεσσαλονίκη 1.630, το Λονδίνο 1.070 και το Βερολίνο 1.110.

Τα kWh μετρούν όλο το ηλιακό φως και όχι σκέτη υπεριώδη, οπότε λειτουργούν ως δείκτης έκθεσης: όπου πέφτει περισσότερος ήλιος πέφτει και περισσότερη υπεριώδης. Το ίδιο φανάρι δέχεται στην Αθήνα πάνω από μιάμιση φορά την ακτινοβολία της βόρειας Ευρώπης.

Πρόσθεσε ότι τα περισσότερα αυτοκίνητα κοιμούνται έξω, την αλμύρα στα παραθαλάσσια και τα πλυντήρια με τις βούρτσες. Η εργασία του Dvorchak για τις επιστρώσεις φαναριών (RadTech, 2014) δείχνει φανάρι που έχασε ολόκληρη την προστασία του από επανειλημμένα περάσματα σε πλυντήριο.

Πόσο φως χάνεις στα νούμερα

Η AAA έβαλε το 2018 σε διαπιστευμένο εργαστήριο φανάρια από δύο κοινά σεντάν περίπου έντεκα ετών και τα μέτρησε σε σύγκριση με καινούργια, με τη διαδικασία της προδιαγραφής FMVSS 108. Τα φθαρμένα, στα μεσαία, έδωσαν μόλις το 22% του φωτός ενός καινούργιου.

Η εργασία του Dvorchak καταγράφει και απόλυτα νούμερα. Φθαρμένο φανάρι μετρήθηκε με φορητό όργανο στα 3.000 candela στα μεσαία και 7.000 στη μεγάλη σκάλα· μετά το πέρασμα νέας επίστρωσης εργοστασιακού τύπου, έδωσε 7.000 και 17.000.

Η θαμπή επιφάνεια σκορπίζει και τη δέσμη. Βγαίνει λιγότερο φως εκεί που το θέλεις και περισσότερο στα μάτια του απέναντι.

Τι λέει ο πίνακας του ΚΤΕΟ

Ο τεχνικός έλεγχος κοιτάζει αν το φανάρι δουλεύει. Στο Παράρτημα Ι της απόφασης οικ. 19111/192 (ΦΕΚ Βʹ 1003/26.03.2019), το «ελαφρά ελαττωματικό σύστημα προβολής (ανακλαστήρας και φακός)» του σημείου 4.1.1 είναι δευτερεύουσα έλλειψη και το «πολύ ελαττωματικό ή λείπει» σοβαρή.

Υπάρχει και όριο σε νούμερο: στο σημείο 4.1.4, φανοί διασταύρωσης με ένταση κάτω από 3.750 candela σημειώνονται ως σοβαρή έλλειψη. Μη βιαστείς όμως να το βάλεις δίπλα στην προηγούμενη μέτρηση: το όριο του ελέγχου μετριέται σε καθορισμένο σημείο της δέσμης, με το όχημα ρυθμισμένο.

Η σοβαρή έλλειψη σε υποχρεώνει: αποκατάσταση και επανέλεγχος μέσα σε τριάντα ημέρες, χωρίς καταλληλότητα στο μεταξύ. Ο έλεγχος περνά τα φανάρια και από τη συσκευή ελέγχου φώτων, το φωτόμετρο του ΚΤΕΟ, που μετράει και τη σκόπευση της δέσμης.

Η αποκατάσταση, βήμα-βήμα

Η λογική είναι απλή, η εκτέλεση θέλει υπομονή: βγάζεις τη φθαρμένη επίστρωση μαζί με το οξειδωμένο στρώμα, ξαναδίνεις διαφάνεια στο πολυκαρβονικό και του ξαναβάζεις προστασία. Η εργασία του Dvorchak περιγράφει τρίψιμο με νερό, σε διαδοχικά νούμερα γυαλόχαρτου, μέχρι το καθαρό πολυκαρβονικό.

Και τα δύο άκρα σε κόβουν. Το μισό τρίψιμο θα το ξανακάνεις, γιατί το οξειδωμένο υλικό που μένει από κάτω ξαναφαίνεται σαν κιτρινωπό σύννεφο. Το βαθύ ή ανομοιόμορφο δεν το ξανακάνεις: αφήνει κύματα που παραμορφώνουν τη δέσμη.

1. Πλύνε και στέγνωσε καλά το φανάρι· ό,τι σκόνη μείνει, θα την τρίψεις μέσα στο πλαστικό.
2. Μασκάρισε γύρω του με ταινία ανθεκτική στο νερό, δύο στρώσεις εκεί που θα ακουμπήσει το γυαλόχαρτο· η κοινή χαρτοταινία μουλιάζει.
3. Τρίψε πάντα με άφθονο νερό, σε κρύο φανάρι και στη σκιά. Ξεκίνα από το πιο ψιλό νούμερο που φέρνει αποτέλεσμα, ποτέ από το πιο χοντρό.
4. Πέρνα διαδοχικά πιο ψιλά νούμερα, αλλάζοντας φορά σε κάθε πέρασμα, και πρόσεχε το σήμα έγκρισης στο κρύσταλλο.
5. Αν από πάνω πάει επίστρωση, σταμάτα στα πολύ ψιλά νούμερα χωρίς γυάλισμα σε κάτοπτρο: το βερνίκι θέλει επιφάνεια για να πιαστεί.
6. Απολίπανε μόνο με ισοπροπυλική αλκοόλη αραιωμένη μισή-μισή με νερό και πέρασε τη νέα επίστρωση, να σκληρύνει όπως ορίζει το προϊόν.

Το βήμα που ξεχνούν όλοι

Μόλις τελειώσει το γυάλισμα, το φανάρι δείχνει καινούργιο. Είναι όμως και ακάλυπτο: αφαίρεσες την εργοστασιακή προστασία και άφησες το πολυκαρβονικό γυμνό στον ίδιο ήλιο που κατέστρεψε την πρώτη επίστρωση, οπότε η οξείδωση ξαναρχίζει.

Οι επαγγελματικές επιστρώσεις είναι είτε διβασικές πολυουρεθανικές με σκληρυντή, είτε ακρυλικές που πολυμερίζονται με λάμπα υπεριώδους. Η δεύτερη οικογένεια φτιάχτηκε για να μιμηθεί την εργοστασιακή, και στην εργασία του Dvorchak τέτοιο βερνίκι, πάχους γύρω στα 25 μικρόμετρα, έδειχνε περιορισμένη φθορά ύστερα από τριάντα έξι μήνες. Τρίτος δρόμος είναι η διάφανη προστατευτική μεμβράνη, που αντικαθίσταται χωρίς νέο τρίψιμο.

Στο συνεργείο, μία ερώτηση τα κρίνει όλα: τι μπαίνει από πάνω μετά το γυάλισμα και τι εγγύηση δίνεται. Αν η απάντηση είναι «τίποτα, το γυαλίσαμε», η δουλειά είναι προσωρινή εξ ορισμού.

Αποκατάσταση, αντικατάσταση, ή τίποτα από τα δύο

Η ίδια έρευνα της AAA μέτρησε και τις εναλλακτικές. Η αντικατάσταση με γνήσιο ανταλλακτικό επανέφερε τη φωτεινή απόδοση στο 100%, ενώ τα ανταλλακτικά του εμπορίου έδωσαν από 83% έως 90%.

Η αποκατάσταση, επαγγελματική ή σπιτική, επανέφερε το φως γύρω στο 70%, με περισσότερη θάμβωση απ' όση επιτρέπει η ίδια προδιαγραφή. Η βελτίωση είναι μεγάλη, η επαναφορά στα αρχικά όχι.

Όταν η ζημιά είναι στην επιφάνεια, η αποκατάσταση βγάζει τη δουλειά, και η ίδια εργασία σημειώνει ότι το κόστος αντικατάστασης ενός φαναριού είναι πολύ υψηλό. Όταν έχει μπει υγρασία, όταν ο ανακλαστήρας έχει ξεφλουδίσει ή όταν το κρύσταλλο έχει ρωγμές που το διαπερνούν, το τρίψιμο απ' έξω δεν αγγίζει το πρόβλημα.

Μόνος σου κάνεις το πλύσιμο, το γυάλισμα σε ελαφριά θαμπάδα και το πέρασμα της προστασίας. Άφησε στο συνεργείο το φανάρι με υγρασία και τη ρύθμιση της δέσμης.