Μαύρα πλαστικά: γιατί ξεθωριάζουν και πώς επανέρχονται

Τι είναι αυτό το γκρίζο

Άβαφα δεν είναι όλα τα μαύρα πλαστικά. Ο προφυλακτήρας είναι συνήθως βαμμένος στο χρώμα του αμαξώματος, όπως και τα καπάκια των καθρεφτών. Άβαφα μένουν η κάτω ποδιά του προφυλακτήρα, τα φρύδια, οι λασπωτήρες, η σχάρα αερισμού κάτω από το παρμπρίζ και αρκετές μάσκες.

Ο έλεγχος γίνεται με το μάτι: αν το κομμάτι έχει το χρώμα του αμαξώματος και γυαλίζει, είναι βαμμένο και δεν το αγγίζεις με όσα ακολουθούν. Αν είναι μαύρο, ματ και ανάγλυφο, το μαύρο είναι χρωστική μέσα στη μάζα και ο ήλιος χτυπά κατευθείαν το πολυμερές.

Με UV και οξυγόνο μαζί, οι αλυσίδες του πολυμερούς σπάνε. Σε τετραετή δοκιμή φυσικής έκθεσης, η φωτοοξείδωση περιορίστηκε σε ένα πολύ λεπτό επιφανειακό στρώμα, που έγινε ψαθυρό. Ο αποχρωματισμός έχει μετρηθεί σε εξαρτήματα από πολυπροπυλένιο εκτεθειμένα σε UV.

Το στρώμα αυτό είναι τραχύ και πορώδες, σκεδάζει το φως αντί να το απορροφά, και το μάτι το βλέπει γκρίζο. Σε προχωρημένη φθορά αφήνει λευκωπή σκόνη, το «chalking», την κιμωλίαση.

Γιατί το πλαστικό αδειάζει και από μέσα

Κάθε εξωτερικό πλαστικό φεύγει από το εργοστάσιο με πρόσθετα μέσα του: αντιοξειδωτικά και σταθεροποιητές φωτός, που θυσιάζονται για να μη φθαρεί το πολυμερές.

Δεν είναι όμως δεμένα χημικά πάνω στην αλυσίδα, οπότε κινούνται μέσα στο υλικό. Δοκιμές θερμικής γήρανσης σε πολυπροπυλένιο, στους 110 °C, δείχνουν ότι τα αντιοξειδωτικά φεύγουν μόνα τους, με εξάτμιση και μετανάστευση, και μαζί τους η σταθερότητα του πολυμερούς. Ό,τι βγαίνει στην επιφάνεια το παίρνει η βροχή και το πιεστικό.

Η ζέστη τα επιταχύνει και τα δύο, οπότε ένα αυτοκίνητο δείχνει μια χαρά για χρόνια και μετά γκριζάρει απότομα: όσο αδειάζει το πακέτο, τόσο πιο γρήγορα τρέχει η φθορά.

Πού χτυπάει πρώτα, και γιατί ακριβώς εκεί

Πρώτα φεύγουν τα ψηλά και τα οριζόντια: οι μπάρες οροφής, το πάνω μέρος της μάσκας, η σχάρα αερισμού. Δέχονται τον ήλιο πιο κάθετα και για περισσότερη ώρα.

Μετά τα χαμηλά: η κάτω ποδιά του προφυλακτήρα, τα φρύδια, οι λασπωτήρες. Εκεί δουλεύουν σαν γυαλόχαρτο η άμμος με το αλάτι, και πέφτουν πάνω τους τα καθαριστικά ζαντών.

Τα φρύδια και τους λασπωτήρες σπάνια τους κοιτάζει κανείς, ενώ δέχονται ό,τι πετάει ο τροχός, και η σχάρα της μάσκας μαζεύει έντομα και σκόνη φρένων.

Τι κάνουν στην πραγματικότητα τα σιλικονούχα σπρέι

Ένα σιλικονούχο σπρέι δουλεύει οπτικά. Γεμίζει με λάδι το πορώδες φθαρμένο στρώμα, οπότε το φως ξαναπερνά αντί να σκεδάζεται και το πλαστικό δείχνει βαθύ μαύρο.

Το σιλικονέλαιο δεν το ξεπλένει η βροχή, γιατί είναι υδρόφοβο, αλλά φεύγει σταδιακά με το επόμενο σαμπουάν: δένεσαι με το σπρέι, κάθε πλύσιμο θέλει και ψέκασμα. Οι συνθέσεις με διαλύτη κρατούν περισσότερο και μαζεύουν σκόνη, ενώ ο φορέας στεγνώνει πλαστικό και λάστιχο.

Το πιο συνηθισμένο λάθος είναι να μπει πάνω σε βρωμιά: στρώση πάνω σε στρώση, το πλαστικό αποκτά ανομοιόμορφη, λεκιασμένη όψη που φαίνεται μόλις στεγνώσει. Το εγχειρίδιο κατόχου της Kia λέει ρητά να μην μπαίνει κερί σε ανάγλυφο άβαφο εξάρτημα, γιατί το θαμπώνει.

Βήμα 1: καθάρισε μέχρι να φτάσεις στο γυμνό πλαστικό

Ό,τι βάλεις πάνω σε υπολείμματα παλιών προϊόντων θα ξεπλυθεί μαζί τους. Ο βαθύς καθαρισμός είναι η μισή δουλειά.

Χρειάζεσαι καθαριστικό γενικής χρήσης σε ήπια αραίωση ή ειδικό καθαριστικό πλαστικών, μια μαλακή βούρτσα και άφθονο νερό. Μη σηκώσεις την αραίωση στο πιο δυνατό της ετικέτας: το έντονα αλκαλικό διάλυμα ασπρίζει τα άβαφα πλαστικά.

Ο διαλύτης έχει μία θέση εδώ και είναι η τελευταία: μια γρήγορη απολίπανση με πανί, πριν από χρωστική ή επίστρωση. Στον καθαρισμό δεν χρειάζεται, και το εγχειρίδιο της Kia τον αποκλείει ρητά μαζί με τα ισχυρά απορρυπαντικά.

Τα λειαντικά θέλουν διάκριση: σε πλαστικό απλώς θαμπό ανοίγουν κι άλλο τους πόρους. Σε προχωρημένη κιμωλίαση όμως πρέπει να φύγει το νεκρό στρώμα, αλλιώς ό,τι βάλεις δένει σε κάτι που ξεκολλάει: η ελεγχόμενη αφαίρεση στο χέρι πριν από τη χρωστική είναι κανονική δουλειά. Σε ανάγλυφη επιφάνεια σβήνει την υφή για πάντα.

1. Πλύνε κανονικά όλο το αυτοκίνητο με σαμπουάν και άφησέ το βρεγμένο.
2. Ψέκασε το καθαριστικό στα πλαστικά, σε δροσερή επιφάνεια και στη σκιά.
3. Δούλεψέ το με τη βούρτσα όσο η επιφάνεια είναι υγρή.
4. Ξέπλυνε όλο το αυτοκίνητο μαζί, πριν στεγνώσει το καθαριστικό.
5. Στέγνωσε και άφησε την υφή να διώξει την υγρασία.

Βήμα 2: συντηρητικό, χρωστική ή επίστρωση

Από εδώ και πέρα υπάρχουν τρεις δρόμοι. Το συντηρητικό με φίλτρα UV μπαίνει εύκολα, κοστίζει λιγότερο και θέλει επανάληψη κάθε λίγα πλυσίματα. Η χρωστική αποκατάστασης ξαναδίνει χρώμα στο φθαρμένο στρώμα. Η επίστρωση δένει με την επιφάνεια, κρατά και κοστίζει περισσότερο.

Η επίστρωση όμως δεν επαναφέρει χρώμα: πάνω σε γκριζαρισμένο πλαστικό κλειδώνει το γκρι από κάτω, και για να το διορθώσεις πρέπει πρώτα να τη φας. Άρα η σειρά είναι μία, καθαρισμός, μετά χρώμα όπου χρειάζεται, τελευταία η επίστρωση. Ούτε αυτή είναι μόνιμη.

Οι χρωστικές, το λεγόμενο «trim dye», κρατούν πολύ περισσότερο από ένα συντηρητικό, όχι όμως για πάντα. Θέλουν χρόνο να σταθεροποιηθούν πριν βραχεί το αυτοκίνητο, και όσο είναι νωπές λερώνουν ρούχα και χέρια. Δεν έχουν όλες φίλτρα UV.

Το κριτήριο είναι ένα: αν αυτό που βάζεις αντέχει το ξέβγαλμα. Αν φεύγει με το πρώτο σαμπουάν, είναι χρώμα και μόνο, και το χρώμα δεν σταματά τη φωτοοξείδωση από κάτω.

1. Ξεκίνα σε τελείως στεγνή επιφάνεια· η υγρασία των πόρων βγαίνει μετά ως θάμπωμα.
2. Αν το προϊόν λεκιάζει, κάλυψε πρώτα με χαρτοταινία τα βαμμένα και τα λάστιχα δίπλα.
3. Βάλε λίγο προϊόν σε απλικατέρ, όχι ψεκασμό πάνω στο εξάρτημα.
4. Άπλωσε λεπτή στρώση και σκούπισε αμέσως ό,τι περισσεύει.
5. Κράτα το στεγνό όσο ορίζουν οι οδηγίες του προϊόντος.

Το πιστόλι θερμού αέρα και οι σκουριές στη μάσκα

Το κόλπο με το πιστόλι θερμού αέρα δουλεύει, και γι' αυτό παρεξηγείται. Η θερμότητα μαλακώνει και ξαναρευστοποιεί το τραχύ οξειδωμένο μικροστρώμα, οπότε η επιφάνεια παύει να σκεδάζει το φως και ξαναδείχνει μαύρη. Λιώνεις επιφανειακά το ίδιο το υλικό.

Το τίμημα είναι η εργοστασιακή υφή, και φεύγει οριστικά. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το πόσο κράτησες το πιστόλι σε κάθε σημείο, οπότε δεν επαναλαμβάνεται: όπου παρακράτησες, το πλαστικό γυαλίζει ή παραμορφώνεται. Πίσω από μάσκες και προφυλακτήρες κάθονται αισθητήρες, κάμερες και ραντάρ.

Οι πορτοκαλί κουκκίδες γύρω από τη μάσκα δεν είναι σκουριά του πλαστικού· το πλαστικό δεν σκουριάζει. Είναι σωματίδια σιδήρου που κάθισαν στην τραχιά επιφάνεια και οξειδώνονται πάνω της: στη σκόνη της πέδησης κυριαρχεί ο σίδηρος, σε μεγάλο βαθμό ως οξείδιο, από τον χυτοσιδηρό δίσκο. Φεύγουν χημικά, με αφαιρετικό σιδήρου, όχι με τρίψιμο.